f

Անկախ

Իրանը գնում է ԵԱՏՄ, նրան պետք է ուժեղ Հայաստան. Հարցազրույց իրանցի փորձագետ Փույա Հոսեյնիի հետ


Հարավային Կովկասում ուժերի նոր հարաբերակցության և հետպատերազմյան տարածաշրջանային օրակարգի հարցերին Թեհրանի առնչության շուրջ EADaily-ի թղթակիցը զրուցել է Փույա Հոսեյնիի՝ Հայաստանում գործող «Հայաստան-Իրան ռազմավարական համագործակցության զարգացման կենտրոնի» հիմնադրի հետՆերկայացնում ենք այն հատվածը, որը վերաբերում է հատկապես Հայաստանին:

 

- Ի՞նչ դեր կարող է խաղալ Հայաստանը ԵԱՏՄ-ի հետ Իրանի տնտեսական միավորման հարցում: Իրանը դիտարկո՞ւմ է Հայաստանը որպես ԵԱՏՄ-ի հետ միավորող կամուրջ, թե՞ Թեհրանը գերադասում է կապը Ռուսաստանի և եվրասիական միության մյուս երկրների հետ Կասպից ծովով:

- Հայաստանը միակ երկիրն է ԵԱՏՄ-ում, որը ցամաքային սահման ունի Իրանի հետ: Շատ հայեր են ապրում Իրանում, նրանց շնորհիվ իրանցիները սերտ կապեր ունեն հայկական քաղաքակրթության հետ: Աշխարհի բոլոր երկրներում, այդ թվում և Իրանում ու Ռուսաստանում, Հայաստանն ազդեցիկ սփյուռք ունի, որի ներկայացուցիչների շարքերում շատ հաջողակ գործարարներ և մասնագետներ կան, որոնք վստահություն են ձեռք բերել այդ երկրներում:

Իրանի բիզնես մշակույթը լուրջ առանձնահատկություններ ունի, որի պատճառով իրանյան որակյալ արտադրանքը մինչև հիմա տարածում չի գտել ռուսական շուկայում: Մյուս պատճառն այն է, որ իրանցիները համապատասխան լծակներ ու կապեր չունեն ռուսական շուկայում, բացարձակապես ծանոթ չեն ռուսական բիզնես միջավայրին, օրենքներին և տեղի մտածելակերպին: Այդ տեսանկյունից Հայաստանը և հայերը, շատ լավ կապեր ունենալով և՛ Իրանի, և՛ Ռուսաստանի հետ, կարող են կապող օղակ դառնալ այդ երկու խոշոր շուկաների միջև, ինչպես նաև անփոխարինելի դեր խաղալ Ռուսաստանի հետ Իրանի տնտեսական համագործակցության մեջ:

Ինչ վերաբերում է պետության դերին կովկասակասպյան տարածաշրջանում Իրանի և Ռուսաստանի կապերի հարցում, ապա որևէ այլ երկիր չի ցուցաբերել այդ կապն ապահովելու նույնքան անկեղծ ցանկություն, որքան դրսևորել է Հայաստանը: Բացի այդ, մերձկասպյան պետությունները գերադասում են ռուսական շուկայում առաջ մղել միայն իրենց մերձավոր դաշնակիցների ու գործընկերների ապրանքները, ոչ թե ներկայացնել իրանական արտադրանքը: Կարևոր եմ համարում նշել, որ Իրանն ու Հայաստանն իրենց ընդհանուր սահմանին երկու ազատ տնտեսական գոտի ունեն՝ Արաքսի և Մեղրիի, և ԵԱՏՄ շրջանակներում լիովին կարող են օգտվել այդ կարևոր հնարավորությունից:

- Ի՞նչ իրավիճակում հայտնվեց Իրանը Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմից հետո: Ինչո՞ւ է Իրանը տնտեսական հետաքրքրություն ցուցաբերում Ղարաբաղի տարածքների նկատմամբ, որոնք պատերազմի արդյունքով հայտնվեցին Ադրբեջանի հսկողության տակ:

- Այդ հարցին պատասխանելու համար նախ հարկ է պատասխանել հետևյալ հարցերին. ի՞նչ էր վերջին ղարաբաղյան պատերազմի էությունը, ի՞նչ երկրների շահերն էր այն սպասարկում: Այդ ողբերգական պատերազմը սոսկ Հայաստանի և Ադրբեջանի՞ զինված հակամարտությունն էր, թե՞ ավելի լայն դիմակայություն էր դրա հետևում թաքնված ուժերի  հետ: Եվ այդ ուժերը թույլ տվեցին Ադրբեջանին լուծել միայն ղարաբաղյա՞ն հարցը, թե՞ նաև այլ խնդիրներ:

Վերջին պատերազմը Ղրաբաղում ուղղված էր ոչ միայն Հայաստանի դեմ, ավելի շատ Ռուսաստանի և Իրանի դեմ: Այդ պատերազմի հետևում թաքնված ուժերը, բացի Մերձավոր Արևելքից,  բացեցին երկրորդ ճակատը՝ Անդրկովկասի հակամարտությունը Իրանի և Ռուսաստանի սահմանի մոտ՝ հստակ նպատակ ունենալով թուլացնել Մոսկվայի և Թեհրանի ազդեցությունը տարածաշրջանում:

Ռուսաստանին հաջողվեց դադարեցնել պատերազմը: Պատերազմի հետևանքով առաջին հերթին պարտություն կրեց Հայաստանը: Իրանը երկրորդն էր, որ պարտվեց այդ պատերազմում, քանի որ նրա դիրքերը Անդրկովկասում էլ ավելի թուլացան: Բայց դա դեռ ամենը չէ: Հակամարտող ուժերի սցենարը դեռ ամբողջովին չի իրականացվել, հայտնի և թաքուն նպատակներին հասնելուն դեռ վերջակետ չի դրվել:

Տարբեր կոնֆլիկտներում Իրանը միշտ ցույց է տվել, որ որոշ կարճաժամկետ հակամարտություններում նա կարող է պարտություն կրել, սակայն երկարաժամկետ հեռանկարում անպայման կամրագրի իր դիրքերը, կհասնի հաղթանակի և չի հաշտվի իր  կատարաված փաստի հետ, եթե դա չի համապատասխանում իր ռազմավարական շահերին:

Ձեր հարցի երկրորդ մասի առնչությամբ պետք է նշեմ, որ Իրանի տնտեսական հետաքրքրությունը Ղարաբաղում Ադրբեջանի հսկողության տակ հայտնված տարածքների նկատմամբ ինքնանպատակ չէ: Դա հենց այն ազդեցություններից մեկն է տարածաշրջանում, որ Իրանը ցանկանում է վերականգնել ըստ վերջին ռազմական ծավալման արդյունքներով:

- Ընդունված է կարծել, որ պատերազմի արդյունքով տարածաշրջանում ուժեղացան Ռուսաստանի և Թուրքիայի դիրքերը: Իրանը հաշտվո՞ւմ է դրա հետ: Եվ ինչպե՞ս է Թեհրանը դրսևորելու իրեն հետպատերազմյան տարածաշրջանում:

- Երկար տարիներ Իրանը և Ռուսաստանն իրենց չեզոք դիրքորոշմամբ նպաստել են խաղաղության պահպանմանը և փորձել են ղարաբաղյան հարցը լուծել բանակցությունների միջոցով: Այդ խաղաղարար մոտեցումը, ցավոք, խախտվել է, և Թուրքիան անմիջապես կոնֆլիկտ է սադրել ու ամեն կերպ աջակցել է Ադրբեջանին պատերազմում: Այդ պտերազմի, ինչպես նաև Անդրկովկասի ապակայունացման պատճառներից մեկը ուժերի հավասակշռության խախտումն է տարածաշրջանում, երրորդ ուժերի կողմից միջամտությունը: Տարածաշրջանում ուժերի հավասակշռությունը հաջողվում էր պահպանել Մոսկվայի և Թեհրանի ջանքերով:

Եթե զուգահեռներ անցկացնենք Մերձավոր Արևելքի հետ, ապա Իրանի և Ռուսաստանի ռազմավարական համագործակցության շնորհիվ ուժերի հարաբերակցությունը սիրիական կոնֆլիկտում փոխվեց Դամասկոսի, Մոսկվայի և Թեհրանի օգտին:

Ռուսաստանը Իրանի և Թուրքիայի հետ հարաբերություններում պետք է հաշվի առնի հետևյալ գործոնը, որը նրանից հետևյալ հարցի պատասխանն է պահանջում. այդ երկու երկրներից Մոսկվան որի հետ ավելի շատ հակասություններ ունի: Եվ առհասարակ պետք է պատասխանել նաև այս հարցին. Ռուսաստանի համար որն է ավելի նախընտրելի և պետք է գերակայություն դառնա նրա համար տարածաշրջանային գործընթացներում, ռազմավարական գործընկերությունն Իրանի՞ հետ, որի հետ համագործակցությունն այնքան տևական ժամանակ նպաստել է տարածաշրջանում խաղաղությանն ու անվտանգությանը, թե՞ համագործակցությունը Թուրքիայի հետ: Ինչպե՞ս կարելի է անտեսել Իրանի դերը տարածաշրջանային անվտանգության խնդրի լուծման հարցում, երբ Թեհրանը երկու հակամարտող կողմերի հետ (Ղարաբաղի շուրջը-խմբ.) լավ հարաբերություններ և ընդհանուր սահման ունի: Ինչպե՞ս կարող է Թուրքիան նպաստել այդ տարածաշրջանում անվտանգության մթնոլորտին, երբ պաշտպանում է կոնֆլիկտի միայն մեկ կողմին, ավելին, մշտապես այդ կողմին կոնֆլիկտի հրելով:

Մեր ռուսական գործընկերները պետք է շատ ուշադիր և լրջորեն վերաբերվեն Անդրկովկաս Թուրքիայի ներխուժման փաստին և նրա ապակայունացնող քաղաքականությանը: Վրաստանում թուրքական կապիտալը գրեթե կուլ է տվել վրացական տնտեսությունը, ինչի հետևանքով Թուրքիայի ազդեցությունն այդ հանրապետությունում արդեն հասել է անթույլատրելի սահմանների: Պատերազմից հետո նույնը տեղի է ունենում և Ադրբեջանում: Թուրքական մեծ կապիտալը կներխուժի Ադրբեջան, բոլոր ոլորտներում այնտեղ արդեն հեռացնում են ռուսամետ գործիչներին, իսկ նրանց տեղը զբաղեցնում են թուրքամետ ֆիգուրներ: Եվ այն երկրին, ուր Թուրքիան չի կարող ուղղակիորեն ներխուժել, Հայաստանին Անկարան ամեն կերպ թուլացնում է և վերածում ամբողջ աշխարհից մեկուսացած երկրի:

 

 

քաղաքական Իրան Հարավային Կովկաս հարցազրույց

«Mercedes-Benz» մակնիշի ավտոմեքենանդուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի հատվածից և բախվել երկաթե բաժանարար արգելապատնեշին
ՀՅԴ ՀԵՄ անդամները այցելել են Կիրանց և իրենց աջակցությունը հայտնել Տավուշում ձևավորված շարժմանը
Մոտ ապագայում Ռուբեն Վարդանյանը ազատ է արձակվելու
Ինձ կալանավորում են հորս լռեցնելու համար, բայց դուխներդ չգցեք. գնդապետ Միհրան Մախսուդյանի որդի
Հոսանքազրկում Երևանում և մի շարք մարզերում
Թբիլիսիում զանգվածային ցույցեր են. տրանսպորտի շարժը կաթվածահար է
Եվրամիության հետ Հայաստանի ավելի սերտ հարաբերությունների հաստատումը, սպառնալիք չէ Մոսկվայի համար. Տիգրան Բալայան
Արման Թաթոյանը ևս Կիրանցում է
Տավուշի մարզի բնակիչները փակել են Երևան-Դիլիջան ավտոճանապարհը
Ունենք երեք նոր քաղբանտարկյալներ Տավուշից. փաստաբան
Արցախի մեծ եռագույնը Հրապարակում. «Տանան հեռու խոխեք» նախաձեռնության ակցիան՝ ի աջակցություն Տավուշի
Պայքարը շարունակվում է
‹‹Չենք պատկերացրել, որ Արցախը կդատարկվեր››․ Մհեր Հարությունյան
Քաղաքացիները փակել են Դիլիջան-Վանաձոր ճանապարհը
Տեղեկություններ են ստացվել, որ ադրբեջանցիները առաջխաղացում են ունեցել Ոսկեպարի հատվածում. պատգամավոր
Կիրանց գյուղի մելիքական անցյալը. 4 րդ դարից մինչև մեր օրեր
Երիտասարդները ակցիա են իրականացրել հայտնի երգիծաբան Հովհաննես Դավթյանի ներկայացման ժամանակ.․․տեսանյութ
Ինչո՞ւ հայերն այլևս չեն ցանկանում զենքը ձեռքին պայքարել թե՛ իրենց պատմության, թե՛ հայրենի հողի համար. ВЗГЛЯД
Երևանում մեկնարկել է երթ Արցախի դրոշով,ուղիղ
Ոստիկանները բերման են ենթարկել կառավարության մոտ Արցախի դրոշով միայնակ ակցիա անող երիտասարդին
Սրբազանի մկրտած և պսակած մի խումբ հայրենատեր անձինք ժամանել են Կիրանց
Ես չեմ լռելու, 2 ամիս կալանք են տվել՝ ոչինչ, իմ տղան էլ չի ընկճվի․ գնդապետ Մախսուդյան (տեսանյութ)
Վահագն Մախսուդյանին կալանքի տանելով՝ փորձ է արվում նրա հորը ետ կանգնեցնել հանուն Տավուշի պայքարից․ Գեղամ Մանուկյան
«Որդիների Կանչ» հասարակական կազմակերպությունը միանում է «Տավուշը հանուն հայրենիքի» շարժմանը
Քաղաքացիները տրակտորով փակել են Վայք-Եղեգնաձոր ճանապարհը։
Ավելին
Ավելին