f

Անկախ

Հայ գիտնականները մշակել են սեյսմիկ ինտենսիվության տարածքային սանդղակ, որը հաշվի է առնում հայկական ճարտարապետաշինարարության առանձնահատկությունները


Հայ գիտնականների մշակած սեյսմիկ ինտենսիվության տարածքային սանդղակը հնարավորություն կտա ճիշտ գնահատել սեյսմիկ ռիսկը ՀՀ տարածքում  և դրա հիման վրա ունենալ բնակավայրերի օբյեկտիվ ճարտարապետական հատակագծեր, իսկ հնարավոր երկրաշարժի դեպքում ունենալ երկրաշարժի հետևանքների, այդ թվում և ֆինանսական վնասների հստակ գնահատում։

ՀՀ ԳԱԱ Ա․ Նազարովի անվան երկաֆիզիկայի և ինժեներային սեյսմաբանության ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող, ֆիզ․մաթ․ գիտությունների թեկնածու, հայկական սեյսմիկ սանդղակի հեղինակ  Վանանդ Գրիգորյանն ասում է՝ դեռ Սպիտակի երկրաշարժի հետևանքները գնահատելիս են զգացել սեյսմիկ ինտենսիվության տարածքային սանդղակի կարիքը։

Երկրաշարժների հետևանքները գնահատվում են մի քանի չափանիշներով։ Ռիխտերի սանդղակը կամ մագնիտուդը երկրաշարժի էներգետիկ բնութագիրն է տալիս երկրի ընդդերքում։ Երկրաշարժի ուժգնությունը չափում են նաև երկրի մակերևույթի վրա տատանումների և տեղափոխությունների արագություններով։ Երկրաշարժի չափման մեկ այլ միջոց է բալականությունը։ Այն երկրի մակերևույթին երկրաշարժի թողած ազդեցության գնահատականն է։ Այն, ի տարբերություն մագնիտուդի, որակական չափանիշ է։ 

Սեյսմիկ սանդղակները սկիզբ են առել դեռ 19-րդ դարից։ Ներկայում բազմաթիվ սեյսմիկ սանդղակներ կան, որոնք երկրաշարժի հետևանքները չափում են 12 բալով, բացառությամբ ճապոնականը, որը 7 բալանի համակարգ է առաջարկում։ Հայաստանյան իրականությունում դեռևս նախորդ դարի 70-ականներից  սկսած կիրառվում է ռուսական MSK-64 սանդղակը։

«Սեյսմիկ սանդղակը հնարավորություն է տալիս շենքերի և կառույցների վնասվածության աստիճանի, մարդուն շրջապատող իրերի և բնության օբյեկտների, այդ թվում և ռելիեֆի միջոցով գնահատել տեղի ունեցած երկրաշարժի բալականությունը տվյալ տարածքում,- ասում է Գրիգորյանը։ -Ի տարբերություն մագնիտուդի, որը միարժեք է երկրաշարժի համար, բալականությունը  օջախում ավելի մեծ է, և որքան հեռանում ենք օջախից, այնքան բալականությունը նվազում է»։

Անդրադառնալով հարցին, թե ինչով է պայմանավորված նոր սանդղակի անհրաժեշտությունը, Գրիգորյանն ասում է՝ սեյսմիկ ինտենսիվությունը գնահատելիս  ներկայում առնչվում ենք խնդիրների հետ, որոնք МСК-64 սանդղակն ի զորու չէ լուծել։ 

«MSK-64 սանդղակում շենքերի 3 տիպերն են առանձնացվում, հիմնականում ըստ կոնստրուկտիվ հատկությունների»,- ասում է Գրիգորյանը՝ շեշտելով, որ բոլոր 3 տիպերի շենքերում էլ բացակայում են սեյսմակայունությանն ուղղված միջոցառումները։

Գիտության ու տեխնոլոգիաների զարգացման շնորհիվ շենքերն ավելի ու ավելի սեյսմակայուն են դառնում՝ սկզբունքորեն տարբերվելով MSK-64 սանդղակում նկարագրված շենքերից։ 

Սեյսմիկ ինտենսիվության տարածքային սանդղակի անհրաժեշտությունը պայմանավորված է նաև հայկական ազգային ճարտարապետաշինարարության առանձնահատկություններով։ 

«Մեր  ճարտարապետաշինարարական համալիրը չի համապատասխանում այնտեղ նկարագրված տիպերին։ Հայաստանում գոյություն ունեցող շենքերը չեն համապատասխանում MSK-64-ում  նկարագրված որևէ տիպի,- ասում է Գրիգորյանը։-Մենք այլ մոտեցումներով ենք կառուցում, այլ շինանյութերով, օրինակ՝ տուֆով։ Արդյունքում՝  հատկապես 1-2 հարկանի տները, որոնք կարող են հանդիսանալ երկրաշարժի ինտենսիվության գնահատման չափորոշիչ, որևէ սանդղակի շենքերի դասակարգման մեջ չեն կարող մտնել»։

Գրիգորյանն ասում է՝ այդ խնդրի հետ առնչվել են, երբ Սպիտակի երկրաշարժից հետո սկսել են ուսումնասիրել, թե ինչպիսին է եղել երկրաշարժի բալականությունը տարբեր բնակավայրերում։ «Մենք մշակեցինք հատուկ մոտեցում, որ  կարողանանք տվյալ վայրում տեղի ունեցած երկրաշարժի ինտենսիվության  վերաբերյալ  օբյեկտիվ գնահատական  տանք»,- ասում է Գրիգորյանը։

Հարցին՝ արդյոք պետությունն է գիտնականներին տարածքային սանդղակ ստեղծելու պատվեր իջեցրել, Գրիգորյանը բացասական պատասխան է տալիս։ Ասում է՝ գործընթացը նախաձեռնել է՝ ելնելով Սպիտակի երկրաշարժի հետևանքների ուսումնասիրության և վերլուծության արդյունքներից։ Սանդղակի նախնական տարբերակը հաշվի է առնում վերը նշված երկու գործոնները։ «Կուզենայի, որ այդ սանդղակի մշակման գործում ներգրավված լինեին շատ մասնագետներ համապատասխան որակավորումով, որպեսզի կարողանայինք լիարժեք հավաստիություն տալ սանդղակին, որը կարևոր գործիք է հետագայում երկրաշարժի ինտենսիվությունը գնահատելու համար»,- ասում է Գրիգորյանը՝ հավելելով, որ սանդղակը մշակելիս համագործակցել է շինարարների հետ։ 

Հարցին՝ արդյոք սեյսմիկ ինտենսիվության գնահատման տարածքային սանդղակն առաջիկայում կիրառության մեջ կտեսնենք, Գրիգորյանը դժվարանում է պատասխանել․ սանդղակի գոյությունը պետական կարիքներից է բխում, բայց, ամեն դեպքում, նման պատվեր չի իջեցվել գիտությանը։ 

«Սանդղակները շատ սերտ առնչություն ունեն այսօր գործող սեյսմիկ վտանգի քարտեզի և սեյսմակայուն շինարարության նորմերի հետ։ Քաղաքաշինության կոմիտեն շինթույլտվության համար  պետք է ունենա  2 փաստաթուղթ՝  սեյսմիկ վտանգի քարտեզը և սեյսմիկ շինարարական նորմերը»,- ասում է Վանանդ  Գրիգորյանը՝ նշելով, որ տարածքային սանդղակի շնորհիվ այդ փաստաթղթերն օբյեկտիվ հիմք կունենան։

 

Վանանդ Գրիգորյան խմբագրի ընտրանի գիտություն երկրաֆիզիկայի ինստիտուտ ՀՀ ԳԱԱ սեյսմիկ անվտանգություն

Իրանի նախագահը պաշտոնական այցով ժամանել է Պակիստան
Իսրայելի իշխանությունները հրաժարվել են իրանական ռազմական օբյեկտներին ավելի մեծ հարվածից՝ ԱՄՆ-ի և այլ դաշնակիցների ճնշման ներքո․ NYT
Գերմանիայի նախագահը Թուրքիա այցի շրջանակում առաջինը հանդիպել է Ստամբուլի ընդդիմադիր քաղաքապետին
Իսրայելի ռազմական հետախուզության ղեկավարը հրաժարական է տվել
Ղարաբաղից դուրս բերված ռուսական զորքերը հավանաբար Ուկրաինա կուղարկվեն. Bild
Դաշնակիցները Հունաստանից և Իսպանիայից պահանջում են ՀՕՊ համակարգեր տրամադրել Կիևին. FT
Կիևը հայտարարել է, որ մոտ ապագայում Ուկրաինան կհայտնվի բավականին բարդ իրավիճակում
ԱՄՆ պետքարտուղարը Չինաստան կայցելի
Արևմուտքը միջուկային տերությունների միջև ուղիղ ռազմական բախման եզրին լարախաղացություն է անում. Լավրով
Բաքուն հարկ եղած պահին ճամփա կբացի զորքի համար. Տավուշի սահմանագծի փոփոխության հետևանքները
Զելենսկին և Բայդենը քննարկել են Ուկրաինային ռազմական մատակարարումները
ՀՀ–ն գրեթե 2 անգամ ավելացրել է պտուղ-բանջարեղենի մատակարարումը ՌԴ. «Ռոսսելխոզնադզոր»
Լոլոներ չպատմե՛ս. Տավուշը հանձնելով՝ Ալիևին ես տալիս Սյունիքի բանալին. Խոսրով Հարությունյանը՝ Նիկոլ Փաշինյանին
Առավել պարզ պատկերացնելու համար, թե ինչ է անում փաշինյանական խունտան Հայաստանի սահմանները թուլացնելու․․․
Փաշինյանը փայլուն է տիրապետում հերթական խայտառակ պարտությունը հաղթանակ ներկայացնելու արվեստին. եպիսկոպոս Իսախանյան
Պետք է կենտրոնանալ այս պահի առանցքային խնդրի վրա. հեռացնել Նիկոլին իշխանությունից: Սա՛ է առաջնային խնդիրը:
Տավուշի սահմանային համայնքների ղեկավարները այս պահին Նիկոլ Փաշինյանի մոտ են
Արցախից ռուս խաղաղապահների դուրսբերումը պարտադիր չէ՝ ամբողջ զորախմբի դուրսբերում նշանակի. Ղուլյան
Հայաստանը պատրաստ է զորքերը միակողմանի հետ քաշել`անկախ Բաքվի գործողություններից. Փաշինյանի աշխատակազմի մեկնաբանությունը
2 ժամից ավելի կառավարության շենքում ընթանում է Մհեր Գրիգորյանի փակ հանդիպումը Տավուշի բնակիչների հետ
«Խեյրիմլի» տեղանվան արմատական մասը «*խեյրիմ-» ադրբեջաներենում իմաստ չունի. գործ ունենք հայերեն «խրամ» բառի հետ. Ոսկանյան
«Հայրենիքը հանձնելու մանդատ չունես, հեռացի΄ր, գնա΄». բողոքի ակցիա կառավարության դիմաց (ուղիղ)
Ստի ու կեղծիքի տարածման միջոցով արշավ են ձեռնարկել Հայ Եկեղեցու, ի մասնավորի Տավուշի թեմի առաջնորդի նկատմամբ․ Մայր Աթոռ
63-ամյա տղամարդու սպանության մեղադրանքով կալանավորվել է Կապանի բնակիչը․ նրա բակից հայտնաբերվել է կիսաայրված մարմինը
Ապրիլի 24-ին Երևանի մետրոպոլիտենն աշխատելու է արտակարգ ռեժիմով
Ավելին
Ավելին