f

Անկախ

Ղևոնդ Ալիշան-200                              ԱՄԵՆԱԲԵՂՄՆԱՎՈՐ  ԳՐԻՉ  ՈՒՆԵՑՈՂ ՀԱՅԸ


  Առաջին անգամ է ի մեր պատմության,որ լսվի այս պանծալի,
այլև նորափառ կոչումն  ՀԱՅՐԵՆԱՍԵՐ։
                                                                                                                             Ղևոնդ Ալիշան
<<Հայապատում>>,Վենետիկ,1901թ․


Հայերի մեջ մինչև այժմ ամենաբեղմնավոր գրիչը ունեցել  է       բանաստեղծ, բանասեր,պատմաբան,աշխարհագրագետ,թարգմանիչ Ղևոնդ Ալիշանը (Քերովբե Ալիշանյան-Կ․Պոլիս  6(18)7 1820-Վենետիկ 9(22)1901)։

Եթե մեկտեղվի և հրատարակվի նրա գիտական և գրական հսկայական ժառանգությունը,ապա այն կկազմի ավելի քան 50 մեծադիր հատոր։
1847-60-ին<<Բազմավեպ>>հանդեսումՆահապետ ստորագրությամբ,Ալիշանը հրատարակել է մի շարք բանաստեղծություններ ու պոեմներ։ (<<Ողբամ զքեզ,Հայոց աշխարհ>>,<<Հրազդան>>,<<Հայոց աշխարհիկ>>,<<Պլպուլն Ավարայրի>> և այլն։)Ալիշանի ծավալուն գործերից շատերը նվիրված են  հին Հայաստանի աշխարհագրությանը (<<Շիրակ>>,<<Սիսուան>>,<<Այրարատ>>,<<Սիսական>>)։

Դրանք հանրագիտական բացառիկ արժեքներ ունեցող գործեր են։ Ալիշանը գրել է <<Բաժինք Հայոց մեծաց>>խորագրով  742 տողանոց մի պոեմ, որը 1868-ին տպագրվել է <<Բազմավեպ>> հանդեսում։  Այդ պոեմում  նա տալիս է հին Հայաստանի ամբողջական նկարագիրը,ըստ 15 նահանգների (աշխարհների),նշում բոլոր գավառները,գյուղերի մի մասը իրենց հին ու նոր անվանումներով,տալիս դրանց ստուգաբանությունները,հիշատակում այդ վայրերում տեղի ունեցած իրադարձությունները, և դա այն դեպքում,երբ Ալիշանը Հայաստանում երբեք չի եղել։Այդ պոեմը Հայաստանի տեղանունների չափածո բառարան է գրված բանաստեղծական շքեղ լեզվով։
Ալիշանի գործերից են նաև <<Հայբուսակ,կամ հայկականբուսաբանություն>>,<<Հայապատում>>,<<Հայ-Վենետ>>,<<Հուշիկք հայրենյաց հայոց>>, <<Հայաստան  յառաջ, քան զլինելն Հայաստան>>,<<Նշմարք հայկականք>>։

Պատմական աշխարհագրությունը որպես գիտություն Հայաստանում ձևավորվել 18-19-րդ դարերում Ղ․ Ինճիճյանի,Ղ․ Ալիշանի աշխատություններով։
Ժամանակները հոբելյանական չեն,մոլեգնում  է թագավիրուսը,ցավալի կորուստներ ենք ունենում։ Կարծում եմ վատ չէր դիտվի այս հրապարակման առիթով էլ անձնվեր աշխատանքի համար մեկ անգամ ևս շնորհակալություն ասել մեր բուժաշխատողներին։

Հոբելյանը այնուամենայնիվ մնում է լավ առիթ,որ մեկ անգամ  ևս արժևորվի այս մեծ հայի անցած ճանապարհը։Կարող են լինել առցանց քննարկումներ,ինչու չէ նաև անվանակոչություններ (գրադարաններ,մշակութային օջախներ)։

Հ․գ-Մեր ժողովրդի դարավոր պատմության մեջ երևելի հետք է թողել  նաև  Ղևոնդ Ալիշանի դրամատուրգ եղբայրը՝ Սերովբե Ալիշանյանը (1822-1903),ով եղբայրական հարազատության ուժով,

թե նախախնամության ցանկությամբ ապրել է այնքան (81 տարի),որքան Ղևոնդ Ալիշանը։
                                                                                                     

   Վաղարշակ  Ղորխմազյան
 

Ղևոնդ Ալիշան հոբելյան Հայաստան Վաղարշակ Ղորխմազյան

Այլ հոդվածներ հեղինակից

ԵՀ-ում գնահատել են  մի քանի երկրներում ֆրանսիական ապրանքների բոյկոտի մասին տվյալները
Զինված ուժերի զորավարժարաններում շարունակվում են Հայրենիքի պաշտպանությանը զինվորագրված կամավորականների մարզումները. ՀՀ ՊՆ
Ավստրիան դադարեցրել է թուրքական Bayraktar անօդաչուների համար մասերի մատակարարումը․ Der Standard
Ռուսաստանում  մեկ օրում  կորոնավիրուսի ռեկորդային  թվով  դեպքեր  են գրանցվել
Թուրքիան կարող է հրդեհել ողջ Կովկասը. The National հեղինակավոր պարբերականը հրապարակել է նախագահ Արմեն Սարգսյանի հոդվածը
Բայդենն՝  ԱՄՆ-ի համար գլխավոր սպառնալիքի մասին
Ադրբեջանական հրթիռակոծության հետևանքով Ավետարանոց գյուղում զոհվել է 1 և վիրավորվել 2 քաղաքացիական անձ
Աշխարհազորայիններին վճարվում է աշխատավարձ և պարգևատրում՝ աշխատավարձի 50 տոկոսի չափով. ԱՀ կառավարությունը ընդունել է Ռազմական դրության ժամանակ վարձատրության որոշում
Թշնամու ԱԹՍ-երի հարվածներից վնասվել են Հայաստանի Վարդենիս, Մեծ Մասրիկ, Սոթք, և Սյունիքի՝ Արծվանիկ, Դավիթ Բեկ խաղաղ բնակավայրերը
Գագիկ Ծառուկյանի կոչով և գլխավորությամբ ձևավորվել է մարտունակ ջոկատ. Վահե Էնֆիաջյան
Լոռիում կազմավորված ջոկատները վարժանքներին մասնակցում են ամենայն պատասխանատվությամբ. Անդրեյ Ղուկասյան
Հայաստանի և Արցախի համար այս դժվարին պահին Ավստրիան վերստին արտահայտեց իր հստակ աջակցությունը հայ ժողովրդին. Արմեն Սարգսյան
Շտապօգնության 4 մեքենաներով բարձված բեռնատարը հատել է ռուս-վրացական անցակետն ու շարժվում է դեպի Հայաստան
Ես ողջ եմ. ինձ ավելի շատ հուզում է, թե ինչ գույնի կոստյում եմ հագնելու Իլյուշի ու Միշիկոի թաղումների ժամանակ. Չախալյան
Աշխարհում կորոնավիրուսի հաստատված դեպքերի թիվը գերազանցել է 43 միլիոնը
Արդեն ակնհայտ է դառնում, որ պայմանական երրորդ աշխարհամարտը Մերձավոր Արևելքում է լինելու. քաղաքագետ
«Տիգրան Մեծ» ակումբի ղեկավար և մարզիչ Վան Ահարոնյանը ռազմաճակատում է
Իր զինվորների հետ ծուղակն էր ընկել, ճեղքել էր շրջափակումը, փրկել տղաներին. կապիտան Սահակյանի հայրը՝ որդու սխրանքի մասին
Ռուսաստանը դեմ է Ղարաբաղում հակամարտության ռազմական լուծմանը․ Լավրով
Լիարժեք հրադադար հաստատելու և պատերազմը վերջնականապես ավարտելու համար կա մեկ իրական ճանապարհ՝ ճանաչել Արցախի անկախությունը. Սենոր Հասրաթյան
Ադրբեջանական ուժերը գրոհ են ձեռնարկել հարավ-արևելյան հատվածում տեղակայված զորամասերից մեկի առաջնագծի ուղղությամբ՝ շարունակելով հրետակոծել նաև խաղաղ բնակավայրերը. ՊԲ
Պեսկովը հայտնել է Ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանքի բացակայության մասին
Ադրբեջանը «Սմերչ»-ից հրթիռ է արձակել Մարտունու շրջանի Զարդարաշեն գյուղի ուղղությամբ
Հարգում եմ հայ ժողովրդին և աղոթում հարցի խաղաղ կարգավորման համար. Մել Գիբսոն
Հոկտեմբերի 23-ից 26-ը բացահայտվել է հանցագործության 63 դեպք
Ավելին
Ավելին