f

Անկախ

Նոր տարվա դիմավորումն Արցախում հին ժամանակներում


Ինչպես հայկական մյուս մարզերում,այնպես էլ Լեռնային Ղարաբաղում հեթանոսական տոների ժառանգորդ քրիստոնեական տոները սերտորեն ձուլվել են հեթանոսական ծեսերին: Ժողովրդի գիտակցության մեջ վերջիններս հաճախ շատ ավելի ցայտուն ու ընդգծված են, քան եկեղեցական քրիստոնեական բարեպաշտության այս կամ այն կողմերը: Տարբեր տարիքի մարդկանց լայն մասնակցությունը տոներին արտահայտվում էր ոչ թե հոգևորականների մասնակցությամբ կատարվող եկեղեցական պատարագներով ու թափորներով, այլ ժողովրդական զվարճանքների ձևով:

Թերևս պատահական չէ, որ քրիստոնեական խորհրդանիշ խաչն ու սրբապատկերը մասնավոր տներում չէին դրվում: Լեռնային Ղարաբաղում ոչ մի տեղ բնակելի տան մեջ դրանք չէիր գտնի, բացի սուրբ օջախներից, այն էլ` շատ հազվադեպ: Նույնիսկ զոհակենդանու մորթելը միշտ չէ, որ պահանջում էր հոգևորականի ներկայություն:

Կային տոներ, որոնք ամենևին չէին նշվում եկեղեցու կողմից: Այդպիսին էր Նավասարդը` հին հայկական նոր տարվա տոնը, որը դարեր առաջ հանդիսավոր ու շքեղ տոնում էին հայ թագավորները ողջ ժողովրդի մասնակցությամբ: Այն մինչև XIX դ. վերջը և XX դարը պահպանվում էր Լեռնային Ղարաբաղի բոլոր գյուղերում: Ճիշտ է, Շուշի քաղաքում այն մոռացության էր տրվել և փոխարինվել հունվարի 1-ի տոնակատարությամբ` փոխադարձ այցելություններով ու շնորհավորանքներով, սակայն գյուղական բնակչության շրջանում Նավասարդի նախօրեին շարունակում էին թխել զանազան թխվածքներ, եփում էին ոչխարի մսով ու ցորենի ձավարով կորկոտ, տան բոլոր անդամների, հատկապես երեխաների համար գնում էին նոր շոր ու կոշիկ, մայրը երեխաներին չիր ու քաղցրավենիք էր բաժանում, փեսան ու նրա հարազատները հարսին նվերներ` գլխաշոր, գուլպա, զգեստի կտոր, միրգ ու քաղցրավենիք էին տանում: Երբեմն այդ նվերները նախորդ գիշերը շորի մեջ փաթաթած աննկատելիորեն տուն էին իջեցնում երդիկից: Այդպիսի նվերներ էին փոխանակում նաև հարևաններն ու բարեկամները: Հատկանշական է, որ այդ օրը տանտերերը հատուկ շնորհավորում էին գյուղի տանուտերին և քահանային ու նվերներ տանում նրանց: Այդ օրը բակում ծառերից կարմիր գույնի շոր ու զանազան կարմիր լաթի կտորներ էին կախում:

Նավասարդը հնում, այսինքն` հեթանոսության ժամանակներում, տոնում էին օգոստոսի 11-ին, իսկ արդեն XIX-XX դդ.` նոյեմբեր ամսին: Թե ով է այդ տոնը օգոստոսից տեղափոխել նոյեմբեր, անհայտ է: Հեթանոսության ժամանակներում այն նվիրված էր գլխավոր աստծուն` Արամազդին, որը հիմնադրել էր նոր տարին: Նավասարդի օրը մարդիկ նրան իրենց աշխատանքի բարիքներից էին նվիրաբերում, քանի որ նա համարվում էր իրենց նյութական բարեկեցության պահապանը: Այդ տոնին առանձնապես ուրախանում էին գյուղացիները:

Արդեն XIX-XX դդ. այդ տոնը քաղաքներում չէր տոնվում, այլ միայն գյուղական բնակավայրերում:Այդ տոնին նախորդում էր շաբաթական պահքը (Սբ Հակոբ): Այդ շաբաթվա ուրբաթ օրվա գիշերը թխում էին «կրկենի» հացը` դրա խմորի մեջ դնելով սիսեռ, բակլա կամ մանր դրամ` ի նշան դովլաթի (ունևորության): Թխված հացը բաժանում էին տան անդամների և կենդանիների թվով մասերի: Ում բաժնում հայտնվեր այդ սիսեռը, նա էլ կդառնար իր ընտանիքի հարստության պահապանը նոր տարում: Հաջորդ օրը` շաբաթ, ուտում էին «կորկոտ»: Ընդ որում, բակում կախում էին կարմիր գույնի շոր` ի նշան Եգիպտոսից հրեաների դուրս գալու:

Ավետիք ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

անցյալից Արցախի Հանրապետություն Հայաստան նոր տարի 2020 ամանոր

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Կենսաթոշակների միջին չափը պաշտոնապես նվազում է: Նվազում է փոքր, բայց «կայուն» տեմպով
Խոշոր հրդեհ Մատենադարանի հետնամասում․դեպքի վայր է մեկնել 6 մարտական հաշվարկ (տեսանյութ)
«Թավշյա հեքիաթ 5»․ Արթիկում վերելակների գործարան չբացվեց, խոստացված 800 աշխատատեղով կարի ֆաբրիկան էլ ունի 57 աշխատակից (տեսանյութ)
Գագիկ Ծառուկյանը տուժող է ճանաչվել բռնաբարությանը վերաբերող քրեական գործով
Ռուսաստանում կորոնավիրուսի 6,065 նոր դեպք է հայտնաբերվել
Լոս Անջելեսի մերձակայքում  երկրաշարժ է  տեղի  ունեցել
ԱՄՆ-ում կորոնավիրուսի զոհերի  թիվը գերազանցել է 200 հազարը
Բժիշկը՝  քնի որակը  բարձրացնող մթերքների մասին
ՍԽԱԼՆԵՐԻ ԿԱՏԱԿԵՐԳՈՒԹՅՈՒՆ
Օդի ջերմաստիճանը սեպտեմբերի 19-22-ին աստիճանաբար կնվազի 3-4 աստիճանով. Եղանակը Հայաստանում
Ճանապարհային ոստիկանությունը հայտարարություն է տարածել
Մեղրի-Վարդանիձոր ավտոճանապարհին այրված բեռնատարում եղել է 24 տոննա կարագ. ԱԻՆ-ը մանրամասնում է
Արցախա-ադրբեջանական շփման գծում հակառակորդը հրադադարի պահպանման ռեժիմը խախտել է շուրջ 295 անգամ
Աննա Հակոբյանը Վանաձորում մասնակցել է ‹‹Իմ քայլը›› հիմնադրամի նախաձեռնած մաքրապատման աշխատանքներին
Դիլիջանի Մյասնիկյան փողոցում քաղաքացին գլորվել և ընկել է ձորը
Երեկվա Աշոտիկի տեսանյութի մասին…
Անկախությունը գերագույն արժեք է
Երևան–Մեղրի ճանապարհին բեռնատար է այրվում․ ճանապարհը երկկողմանի փակ է
ՄԵՐ «ԱՅՈ»-Ն ԿՀԻՇԵՆ ՍԵՐՈՒՆԴՆԵՐԸ
Պահեստապետը 8 միլիոն դրամի մալուխ էր գողացել ու բռնվել. Վանաձորի ոստիկանների բացահայտումը
Արձակուրդից վերադառնալուց հետո Հրայր Թովմասյանը մասնակցել է նշանակված բոլոր աշխատակարգային և ՍԴ նիստերին․ ՍԴ աշխատակազմ
Սեպտեմբերի 19-ի ցերեկը, 20-ին, 23-24-ը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ
Աբովյան քաղաքում մոտ 3000 քմ տարածքում այրվում է սնկի մշակման մոտ 3000 խմ կուտակած թափոն
Հրդեհ Լենինգրադյան փողոցի բնակարաններից մեկում. կա տուժած
Այգուտ գյուղում այրվել է մոտ 170 հակ անասնակեր
Ավելին
Ավելին