f

Անկախ

​ԴԱՐԵԴԱՐ ՀԻՇԵԼՈՒ ՑԱՎ ՈՒՆԻ ՇԱՀՈՒՄՅԱՆՑԻՆ....Այսօր ՝Փետրվարի 19-ին , Կարոտը կդառնար 55 տարեկան։


Հունիսի 13-ին լրացավ Շահումյանի անկման 26-րդ տարին: Գաղտնիք չէ, որ մեզ պարտադրված Արցախյան պատերազմում ունեցանք և՛ հաղթանակներ, և՛ կորուստներ: Իսկ Շահումյանն այդպես էլ բաց վերք մնաց...

Հունիսի 13-ին լրացավ Շահումյանի անկման 26-րդ տարին: Գաղտնիք չէ, որ մեզ պարտադրված Արցախյան պատերազմում ունեցանք և՛ հաղթանակներ, և՛ կորուստներ: Իսկ Շահումյանն այդպես էլ բաց վերք մնաց...

1991 թ. ապրիլի 30-ին` Գետաշենի ենթաշրջանի կորստից հետո, դժվար էր պատկերացնել, որ Մոսկվան կշարունակի իր հովանավորչական «առաքելությունը» և մեկ տարի անց, թուրք ՕՄՈՆ-ի ձեռքը բռնած, թույլ կտա խորհրդային զորքերի հսկողության ներքո ապրող խաղաղ բնակչության տեղահանումը: Թեև պատերազմում ոչինչ բացառել պետք չէ, այն էլ` Արցախյան, երբ արդեն տեսանելի էր, որ Ռուսաստանն ակնհայտ Ադրբեջանի կողմն է անցել:

Այդ չարաբաստիկ օրը թշնամու պաշարման օղակից դուրս եկած շրջանի 18 բնակավայրերի շուրջ 17 հազար հայ բնակիչները թափառեցին սարերում, անտառներում, տարբեր գյուղերում` կրկին իրենց տուն վերադառնալու հույսով: Բայց վերադարձ այդպես էլ չեղավ: Փոխարենը` սկսվեց այդ լեռնաշխարհի խաղաղ բնակչության աննախադեպ ողբերգությունը` անկազմակերպ գաղթը դեպի անհայտություն: Դժվար էր գուշակել, թե գաղթի ճամփան ում ուր կտանի, որ սարին ու քարին կբախվի նրանց ճակատագրերը: Արցախ աշխարհի 600 քկմ տարածք զբաղեցնող եդեմական այգին` Աստծո պարգևած դրախտավայրը, որտեղ հայերն ապրել են անհիշելի ժամանակներից, մնաց սահմանից անդին, թեև շատերն ընկան, որ Շահումյանն ապրի:

Հոգին Բուզլուխի սարերում թողեց նաև Պռոշյան ավանի դաշնակցական ջոկատների ընդհանուր հրամանատար, ԼՂՀ «Մարտական խաչ» առաջին աստիճանի ասպետ Կարոտ Մկրտչյանը, որ մինչ օրս անհետ կորած է համարվում:

ԿԱՐՈՏԸ ԿԱՐՈՏ ԴԱՐՁԱՎ

Եզակի անվան տեր այդ պատանին ծնվել է 1964 թ. Սիրիայում: Անունն էլ պատահական չէր ընտրված: Երբ եղեռնից մազապուրծ նրա նախնիները գաղթել են Սիրիա, հայրենի բնօրրանի կարոտից խորովված ծնողները որդուն Կարոտ անունն են տվել: Եվ ոչ միայն: Նրան ի ծնե ազգային ոգով են դաստիարակել: Ի՞նչ իմանային, որ 28 տարի անց էլ որդին է իրենց կարոտը դառնալու:

Մեկ տարի անց` 1965-ի դեկտեմբերի 22-ին, Կարոտի ընտանիքը Սիրիայից հայրենիք վերադարձավ: Դեռ մանկուց նա արդեն գիտեր, թե ովքեր են սպանել իր ապուպապերին, հարազատներին: Հաճախ էր այդ մասին հարցնում, խորամուխ լինում աշխարհի չարին ու բարուն: Ավարտեց Պռոշյանի միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև ընդունվեց մայրաքաղաքի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, բայց ավարտել չհասցրեց, որովհետև վրա հասավ 1988-ի փոթորկալից փետրվարը: Հիշենք, որ գյուղն այս Արցախյան պատերազմին երկու հերոս զավակ տվեց` Պետրոս Ղևոնդյան և Կարոտ Մկրտչյան:

Երբ 1989 թ. հոկտեմբերի 7-ին Կարոտն ուղղաթիռով մեկնեց Հադրութ, նրա հետ էր նաև Պետոյի եղբայր Գագիկը: Երբ ուղղաթիռը շրջկենտրոնի մերձակայքում վայրէջք պիտի կատարեր, նկատում են, թե իրենցից առաջ իջած ուղղաթիռն ինչպես է հայտնվում զորքի շրջափակման օղակում: Ուղղաթիռում իսկույն խուճապ է առաջանում, բայց Գագիկը որսում է Կարոտի վստահ, հանգիստ, անվախ հայացքը, սառնասիրտ ցուցումները: Բարեհաջող վայրէջք են կատարում ու բարեհաջող էլ թաքցնում իրենց հետ բերած զենք-զինամթերքը` ստանձնելով Էդիլլվա ձորակի պաշտպանությունը:

Իսկ երբ 1990 թ. ՀՅԴ-ն խումբ ուղարկեց Շահումյանի շրջանի Գետաշենի ենթաշրջան, Կարոտը Պռոշյանի ջոկատի հրամանատարն էր: Հիմնականում դիրքավորվել էին Գյուլիստանի անտառներում: 1991 թ. «Կոլցո» գործողության ժամանակ, երբ վիրավորվեց «Արաբո» ջոկատի հրամանատարը, ողջ ծանրությունը կմնար Մարտունաշենի հրամանատար Սիմոն Աչիկգյոզյանի (Դեդ) վրա, եթե օգնության չհասներ Կարոտը: Իսկ 1992-ին նրա ջոկատը մասնակցեց Ասկերանի շրջանի Փառուխ գյուղի պաշտպանությանը, որից հետո մեկնեց Շահումյան:

Քչախոս մարդ էր Կարոտը, մեր էպոսի հերոսի պես քչախոս: Այդ քչախոսությունը գալիս էր նրա բանիմացությունից: Մարդ, որի մեջ ավելի էր խտացված հայրենիքի կորստի, կիսատ մնացած գործերն ամեն կերպ ավարտին հասցնելու ձգտումը, կարոտը: Մի առիթով մարտական ընկեր Հարմիկ Հովսեփյանը խոստովանել է, որ սուր աչք ունեցող մեկը չէր կարող գլխի չընկնել, որ Կարոտն այն մարդն է, որը կարող է սարեր շրջել, նպատակներ իրականացնել, որ ամեն անգամ նրա խոնարհ դեմքին նայելիս առաջին հերթին պատկերացնում է Գևորգ Չավուշին ու Աղբյուր Սերոբին:

Այդ լուսավոր մարդու, հայրենասերի անհայտ կորչելու հանգամանքը երբևէ խորհելու, մտորելու առիթ չի՞ տվել իրանահայ ազատամարտիկ Հարմիկին: Նրա պատասխանը հակիրճ էր ու խոհեմ, բայց նաև երկար խորհելու տեղիք է տալիս:

Հարմիկի կարծիքով` Կարոտն այն տղաներից էր, որոնք Շահումյանի կորստի հետ երբեք չէին հաշտվի: Ինչպես չի հաշտվել նույնիսկ այն ժամանակ, երբ շրջանի կարևոր` Ջանբազիի դիրքերն ընկնելու լուրը հասել է իրեն: Նա չի հաշտվել այն իրողության հետ, որ ինքը կարող է պարտվել: «Կարոտը, Պետոն և նրանց նմանները մեր շարքերից բացակա են միայն ֆիզիկապես: Բայց որ մեր շատ հրամանատարներ կասկածելի հանգամանքներում խփվեցին, օրինակ` Բեկոր Աշոտը,Նորայր Դանիելյանը, հեռու չգնանք` Արթուր Մկրտչյանը, ակնհայտ էր: Այդ տղաներին «մաքրեցին», որպեսզի նրանց փոխարեն ասպարեզ իջնեն դրածոները»,-հավատացած է նախկին ազատամարտիկը:

Հարմիկի թվարկածին մի անուն էլ ես ավելացնեմ` Լեոնիդ Ազգալդյան: Հրամանատար, որ խփվեց Տոնաշենում, ուր թուրքի սմբակը դեռ չէր հասել: Լեզուս չի պտտվում ասելու, ձեռքս էլ չի գնում գրելու, թե քանի գնդակ է եղել անպարտելի հրամանատարի մարմնում:

Ինչևէ, երբ 1992 թ. հունիսի 12-ին ազերիները, ռուսական հատուկ նշանակության ջոկատայինների օգնությամբ, զրահատեխնիկայով Ջամբազի մեր դիրքերի ուղղությամբ հարձակում ձեռնարկեցին, մեր ուժերը ստիպված հետ քաշվեցին, որովհետև ակնհայտ էր, որ ուժերն անհավասար են ու ծանր մարտ է սպասվում: Բայց Կարոտը, այնուամենայնիվ, վճռում է բարձրանալ նախկին դիրքերը: Այդ օրվանից նրան այլևս ոչ ոք չի տեսել, իսկ հաջորդ օրն արդեն շահումյանցին բռնում է գաղթի ճամփան:

Հարկ է նշել, որ Ջամբազիի ռազմավարական նշանակության բարձունքը հաճախ է ձեռքից ձեռք անցել: 1991 թ. դեկտեմբերի 31-ին այստեղ իրավիճակը կրկին կտրուկ սրվել է: Զոհեր, վիրավորներ են եղել: Այդ թվում նաև շահումյանցի Արսենը, որ այդ օրը ծննդյան օրը պիտի նշեր, ինչպես նաև նրա քեռորդի Աշոտը: Եթե այդ ժամանակ մեր ուժերը մեկ շաբաթ անց ազատագրեցին բարձունքն ու նրանց մարմինները դուրս բերեցին, ապա այս դեպքում և՛ բարձունքը, և՛ Շահումյանը գերի մնացին:

Եթե շատերն արդեն հաշտվել են Էրգրի կորստի հետ, ապա հազարավոր շահումյանցիներ հավատացած են, որ օրերից մի օր մի հրաշք կկատարվի, և իրենք կվերադառնան իրենց ծննդավայր ու կփարվեն իրենց զավակների, հարազատների շիրիմներին:

Թեև Կարոտի անհետ կորչելուց 23 տարի է անցել, այսօր էլ նրա արդարամիտ հայրը, արմատներով տալվորիկցի Հովհաննես Մկրտչյանը, որդու վերադարձի հույսը չի կորցրել ու կարծում է, որ յուրաքանչյուր ծնող հույսը կտրելու իրավունք չունի: Ավելին` կյանքն այնպիսին է, որ եթե սեփական աչքովդ չես տեսել, ուրիշի ասածին հավատալն այնքան էլ ճիշտ չէ:

Ազգը հարատևում է իր հերոսներով. դարեդար եկած անհերքելի ճշմարտություն, որ այսօր էլ չի կորցրել իր նշանակությունը:

Այսօր Պռոշյանի միջնակարգ դպրոցն անվանակոչվել է Պետոյի անունով, իսկ մշակույթի պալատը` Կարոտի, որի առջև` գյուղամիջում, վեր է խոյացել Կարոտի հսկա կիսանդրին: Իսկ դա նշանակում է, որ գյուղում նրանց երբեք բացակա չեն դրել: Նրանց ներկայությունը հարատև է: Սա է թերևս ապրելու ամենալավ բանաձևը:

Ամալյա Եդիգարյան

Արցախի Հանրապետություն Կարոտ արցախյան պատերազմ Հայաստան Ամալյա Եդիգարյան

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Իրանում կորոնավիրուսով վարակման դեպքերի կրճատում է նկատվում․ Ռոուհանի
Ի պատասխան մամուլում և սոցիալական ցանցերում տարածված «Քաշաթաղի շրջանի Մուշ գյուղում տեղի ունեցած վիճաբանության» վերաբերյալ տեսանյութի
ԱՄՆ-ում կորոնավիրուսով վարակվածների թիվը գերազանցել է 200 հազարը
«Հակաճգնաժամային չկառավարում»․ կառավարման փորձագետը մատնացույց է անում իշխանության սխալները
Տղամարդիկ և կանայք տարբեր կերպ են հաղթահարում կորոնավիրուսը․ գերմանացի բժիշկ
Ծեծկռտուք՝ Արայիկ Հարությունյանի և Մասիս Մայիլյանի կողմնակիցների միջև. ահազանգ
Պուտինը հայտարարել է Ռուսաստանում կորոնավիրուսի հետ կապված իրավիճակի սրման մասին
Չինաստանին կորոնավիրուսի երկրորդ ալիք չի սպառնում
Տեղի են ունենում աննորմալ երևույթներ. «Ալավերդցի Վահագնը» ազատ արձակվեց. Վարոսյան
Իտալիայի խորհրդարանում ցուցադրաբար ազատվել են Եվրամիության դրոշից
Հայաստանի Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանի ուղերձն Արցախի Հանրապետությունում կայացած համապետական ընտրությունների առթիվ
Կորոնավիրուսով վարակված Նիդեռլանդների 101-ամյա բնակչուհին ապաքինվել է
Ռուս գիտնականները COVID-19- ը ոչնչացնելու միջոց են գտել․ «Известия»
Ոստիկանությունը հատուկ անցակետեր է տեղադրել. վերահսկաման աշխատանքներում ներգրավված է նաեւ ԱԱԾ–ն
՛՛Շիրակը՛՛ 150 համակարգիչ է նվիրել, որ երեխաները դասերին մասնակցեն
«Նորք» ինֆեկցիոն կլինիկական հիվանդանոցում արձանագրվել է մահվան դեպք
Իբրահիմովիչը կհեռանա «Միլանից»
Առաջիկա երկու շաբաթները «շատ դժվար և ցավոտ» կլինեն ԱՄՆ-ի համար․ Թրամփ
Այսուհետ վարչական վարույթի մասնակիցները կկարողանան մասնակցել հանձնաժողովի նիստերին նաև տեսաձայնային հեռահաղորդակցության միջոցների կիրառմամբ
Նախագահի հրամանագրով Ռուստամ Մախմուդյանը նշանակվել է վարչական դատարանի դատավոր
Ստուգողական վարժանքներ տանկային ստորաբաժանումների մասնակցությամբ
Մի շարք զորամիավորումներում անցկացվել են մասնագիտական և կրակային պատրաստության պարապմունքներ
Կազմակերպությունների համար բնական գազի սակագինը ավելանում է․ սպասվում է նոր գնաճ. Սուրեն Պարսյան
Կոտայքի մարզի մի շարք բնակավայրերի մուտքերի մոտ և Երևան-Սևան մայրուղու վրա գործում են հսկիչ անցակետեր
Աննա Հակոբյանն այսօր գեղեցիկ անակնկալ է մատուցել «Սուրբ Աստվածամայր» ԲԿ-ում բուժում ստացող երեխաներից երկուսին. խոսնակ
Ավելին
Ավելին