Հայերեն   English   Русский  

​Հայկ Օրդյան. «Կինոմիջավայրը մաֆիոզ խմբավորումների մակարդակում է՝ համեմված նախանձի մեծ դոզայով»


  
դիտումներ: 3756

«Ֆրունզիկ Մկրտչյան. կյանքը ժապավենի վրա», «Կինոպոետը. Արտավազդ Փելեշյան», «Անանուն շիրիմներ», «Ասք հայոց գինու մասին». այս վավերագրական ֆիլմերը պատկանում են վավերագրող Հայկ Օրդյանին: Այս շարքը կարելի է շարունակել: «Օրդֆիլմ» ֆիլմարտադրող ընկերության հիմնադիր, պրոդյուսեր Հայկ Օրդյանը խնդրեց երկար-բարակ չհարցնել իր արած-չարած գործերի մասին: Ասաց, որ ակնկալում է կինոխնդիրների շուրջ զրույցի հնարավորություն:

- Պարոն Օրդյան, ի՞նչ խնդիրներ ունի այսօր հայկական կինոն, ի՞նչ է արտադրում և ո՞ւմ համար:

- Մենք մեզ հաճախ ենք առանձնացնում աշխարհից ու պարփակվում մեր մեջ: Իմ կարծիքով՝ սա ճիշտ մոտեցում չէ: Ժամանակակից պայմաններում, երբ կան տեխնիկական և տեխնոլոգիական լայն հնարավորություններ, ստեղծվում են ահռելի քանակությամբ անբովանդակ ու «տափակ» ֆիլմեր: Ցածր դրամատուրգիական ու գեղագիտական մակարդակն ու սերիալային մտածողությունը նույնպես այսօրվա համաշխարհային խաղարկային կինոյի խնդիրների շղթայի օղակներն են: Այսօր համաշխարհային ճանաչում ունեցող մի շարք ռեժիսորներ, ինչպիսիք են, օրինակ՝ Սթիվեն Սփիլբերգն ու Ֆիլիպ Նոյսը, իրենց հնարավորություններն օգտագործում են հեռուստատեսային սերիալների ոլորտում: Սրան էլ եթե գումարենք համաշխարհային կինոյի հոլիվուդիզացիան՝ պատկերն ավելի քան տխուր կլինի:

Այստեղ կարևոր դեր ունի, իհարկե, պրոդյուսերական շուկան, որը գնալով կլանում է ստեղծագործական ազատությունը նախընտրող ռեժիսորներին՝ ստիպելով ստեղծել պոպկորնային կինո կամ կինո, բայց ոչ երբեք կինոարվեստ: Ասածիս վառ օրինակն է «Վերապրածը» ֆիլմը, որ վերջին շրջանի ամենաաղմկոտ կինոնախագիծն է: Վաղուց արդեն անցել են իտալական «Սպիտակ հեռախոսներին» հաջորդող նեոռելաիզմի, արտհաուսի և օտարման դարաշրջանները, ֆրանսիական նոր ալիքը և այլն… Հիշում եմ՝ 2007 թ., երբ աշխարհահռչակ Տոնինո Գուերան այցելեց Երևան, նրան հարցրինք՝ ինչի՞ց է, որ հայկական կինոն այսքան տխուր վիճակում է: Նա պատասխանեց՝ կինոն ամենուր է այս վիճակում, իսկ ի՞նչ վիճակում է այսօր իտալական կինոն: Եվ, իրոք, Ֆելինիից և Անտոնիոնիից հետո իտալական կինոն այն փայլը չունի: Այսօր համաշխարհային անուն ունեցող իտալացի կինոռեժիսորներ կան իհարկե, օրինակ՝ Ջուզեպպե Տորնետորեն կամ Ռոբերտո Բենինին, բայց նրանք ասածս որակի կինոմիջավայր ստեղծողներ չեն: Այս խնդիրներն իհարկե վերաբերում են հիմնականում խաղարկային կինոյին, իսկ վավերագրական կինոն իր խնդիրներով հետ չի մնում խաղարկայինից:

Ասելիքով հարուստ վավերագրությունն այսօր շատ քիչ անհատների մենաշնորհն է, նրանցից Գոդֆրի Ռեջիոն կամ Միխայել Գլավոգերը, որը, ցավոք, երկու տարի առաջ հրաժեշտ տվեց կյանքին, գլոբալիզացիայի առաջ բերած խնդիրների մասին բարձրաձայնող հատուկենտ վավերագրողներից են:

Հեռուստատեսությունն ու համացանցն էլ, իրենց հերթին, գործուն մասնակցություն ունեն ոչ միայն խաղարկային կինոյի, այլև վավերագրության մեջ: Սակայն, եթե սերիալականությունը խաղարկային կինոյի հետընթացն է ապահովում, ապա վավերագրության մեջ, ըստ իս, այն բավականաչափ հետաքրքիր է: Մանավանդ որ, այսօր պետք է գնահատել հեռուստավավերագրական ժանրի՝ կինեմատոգրաֆի և լրագրության օրգանական կապը:

Հիմա պատկերացնենք, թե այսքան խնդիրների մեջ մենք ինչպես կարող ենք դիմակայել, եթե հզորագույն մշակույթ ունեցող Իտալիան այսպիսի իրավիճակում է հայտնվել: Լուրջ է: Փարաջանով չունենք, Փելեշյանը չի նկարում… Մենք անցել ենք մի սահման, որտեղից այն կողմ անորոշությունն է: Իսկ թե ինչ ենք արտադրում և ում համար, պարզ է. մեր կինոարտադրության բացարձակ մեծամասնությունն աղբ է, իսկ այդ աղբն արտադրում ենք ոչ թե կինոհանդիսատեսի, այլ «կինոնայողի» համար: Սրանք շատ տարբեր հասկացություններ են: Հատուկենտ ստացված ֆիլմերն էլ քիչ են միջավայր փոխելու համար:

- Եթե համեմատելու լինեք մերօրյա և խորհրդային ժամանակաշրջանի հայկական կինոն, ի՞նչ տարբերություններ կնշեք և ի՞նչ գնահատական կտաք:

- Մի բան ակնհայտ է: Տոտալիտար ռեժիմում մենք ունեցել ենք ավելի արժեքավոր ֆիլմեր, ավելի ազատ ստեղծագործողներ, քան անկախության և «ազատության» այս 25 տարիներին: Վերցնենք Խորհրդային Հայաստանի առաջին 25 տարին: Չոր փաստեր միայն. խորհրդայնացման առաջին տարիներին հիմնվեց Հայպետկինոն, իսկ անկախության տարիներին օտարվեց «Հայֆիլմն» ու հիմնահատակ վերացվեց որպես կինոարտադրող կառույց: Կառուցվեց օպերայի շենքը և ստեղծվեց մշակութային հիանալի միջավայր: Իսկ այսօր կառուցում ենք անբովանդակ Հյուսիսային պողոտա և էլիտար շենքերի կույտ: Խորհրդային տոտալիտար համակարգի անտանելի պայմաններում մարդիկ արժեքներ էին ստեղծում: Միայն Համո Բեկնազարյանի «Պեպոն» հերիք է, որ ասենք, թե ինչպիսի գեղարվեստական արժեքներ ստեղծվեցին Խորհրդային Հայաստանի առաջին 20-ամյակում:

Բացի տարբերություններից կան նաև նմանություններ: Մի անգամ ինձ Արտավազդ Փելեշյանը պատմեց, թե ինչպես իր երիտասարդ տարիներին «Հայֆիլմի» միջանցքում մի տարեց ռեժիսոր, որը Բեկնազարյանի ժամանակակիցն էր, պատմում և հպարտանում էր, թե ինչպես են նրա հերն անիծել ու քշել Հայաստանից: Նման միջակությունների պակաս այսօր էլ չունենք: Այս կամ այն ստեղծագործողին սատար կանգնելու հատուկենտ օրինակներ կան մեզանում:

Կինոմիջավայրը մաֆիոզ խմբավորումների մակարդակում է՝ համեմված նախանձի մեծ դոզայով: Կարգախոսն էլ՝ եթե մեզնից չես՝ մեր դեմ ես: Երբ եղանակ ստեղծող կինոգործիչներից մեկը ցածրորակ սերիալում գողականի դեր է խաղում, մյուսն էլ հայտարարում է, թե փառատոնի իր ամենասիրելի հատվածը ուտել-խմելն է: Այս միջավայրում բարձրորակ ֆիլմ նկարահանելը շատ բարդ խնդիր է:

- Այսօր որքանո՞վ են կապված գրականությունն ու կինոն:

- Իմ կարծիքով՝ այնքան էլ անհրաժեշտ չէ այդ կապը: Կինոն սուվերեն արվեստ է և պարտադիր չէ, որ գրականությունից սնվի: Եթե սցենարը գրական հիմք չունի, այսինքն՝ ինչ-որ վեպի և պատմվածքի հիման վրա արված աշխատանք չէ, դա չի նշանակում, որ այդ ֆիլմը հաջողության հասնելու հնարավորություն չունի: Յուրաքանչյուր ֆիլմի հիմքը սցենարն է, որ որոշակիորեն ուրվագծում է ապագա ֆիլմի արժեքը: Ինչ վերաբերում է գրականությանը, ասեմ, որ վերջին տարիներին Հայաստանում նկարահանված գրական հիմք ունեցող ֆիլմերի համար ընտրված են հայ գրականության ոչ այնքան արժեքավոր ստեղծագործությունները: Վստահ եմ՝ ինձ համամիտ կլինեն մեր գրականագետների և գրողների մեծ մասը: Բայց մի կողմից էլ դա լավ է, արժեքավոր ստեղծագործությունները չեն փչացնում, գոնե: Այստեղ գեղագիտության ու գրագիտության պակաս կա: Ակնհայտ բան է:

- Վավերագրական կինոն Հայաստանում այսօր, ըստ Ձեզ, ի՞նչ խնդիրներ ունի:

- Ասելիքի և մտածող կինոռեժիսորների սակավության, կինոդպրոցի, պրոդյուսերական միջավայրի: Կարող եմ էլի թվել: ԿինոԷկրանային վավերագրությունը գրեթե ոչ մեկին պետք չէ: Այն եկամտաբեր չէ, արտադրող ընկերությունները չեն ցանկանում մտնել այդ խնդիրներով ու հիասթափություններով լի ոլորտ: Ցուցադրվում են միայն փառատոներում և սակավաթիվ հանդիսատեսի համար են: «Օրդֆիլմի» պրակտիկայում նման հիասթափություններ շատ են եղել, ու ֆինանսական դժվարություններն ուղղակի անխուսափելի են դարձել: Նաև մրցունակության խնդիր կա: Վավերագրական ֆիլմեր արտադրողներն անհավասար պայմաններում են հայտնվել պետական դոտացիա և հովանավորություն ունեցող կենտրոնների հետ, որոնք նկարահանում են միայն պետական ֆինանսավորմամբ կամ ուղղորդված հովանավորությամբ: Իսկ անկախ ընկերությունների՝ էկրանային վավերագրական ֆիլմի համար ֆինանս հայթայթելու փորձը նման է ինքնախաբեության: Հայկական հեռուստատեսությունն էլ, իր հերթին, հեռուստատեսային վավերագրության մասով դատարկ տարածք է: Ի տարբերություն համաշխարհային պրակտիկայի, քիչ են վավերագրական ֆիլմաշարերը, արտադրող ընկերություններին շատ հազվադեպ են տրվում հեռուստատեսային վավերագրական ֆիլմերի պատվերներ: Մի խոսքով՝ խնդիրները նույնիսկ շատից ավելի են:

- Այսօր թե՛ մեր երկրում, թե՛ աշխարհում առավել շահութաբեր են երջանիկ ավարտ ունեցող, այսպես ասած՝ պոպկորնային ֆիլմերը:

- Ի վերջո, դրա՞մա, թե՞ մելոդրամա: Մերոնք նախընտրում են երկրորդ տարբերակը: Կոմե՞դիա, թե՞ տրագիկոմեդիա, իհարկե, նախընտրում են առաջին տարբերակը: Կինոդրամատուրգիայով հետաքրքրվողները կհասկանան իմ հարցադրումը: Զարգացած երկրներում այս չարիքի դեմ տարբեր մեթոդներով են պայքարում և փորձում են գոնե որոշակիորեն ներազդել այս իրավիճակի վրա, իսկ մեզ մոտ լրիվ հակառակն է: Մեյմունություն և թամաշա: Եթե կարճ խոսենք՝ սա է մեր կինոդաշտի հիմնական իրավիճակը: Նույնիկ ֆիլմերի սցենարներն են կապկում՝ զլանալով կամ անկարող լինելով ինքնուրույն սցենար գրել: Դուք կարո՞ղ եք վերջին տարիներին Հայաստանում նկարահանված ֆիլմերի հերոսներից մեկի մի խելոք միտք հիշել, որը տպավորվել է: Կիսագրագետ կամ անգրագետ դեմքերի կույտ, թիթեռի կյանք ունեցող բառախաղեր: Հաճախ լսում եմ, թե լավ կոմեդիա ավելի դժվար է նկարահանել, քան լավ դրամա: Կատարյալ հիմարություն է: Դժվար է նկարահանել որակյալ, ասելիք ունեցող ֆիլմ, իսկ թե որ ժանրով՝ թող որոշեն պրոդյուսերն ու ստեղծագործողը:

Ասում են՝ հանդիսատեսը սա է պահանջում: Հանդիսատեսին ինչ ներարկում ես տարիներ շարունակ, այն էլ սկսում է պահանջել: Պատկերացրեք մի իրավիճակ. մի գյուղ է և այդ գյուղի բոլոր մթերային խանութներում միայն սև հաց են վաճառում: Գյուղի բնակիչները գալիս են խանութ և ցանկանում են գնել սպիտակ հաց: Սակայն տեսնելով, որ սպիտակ հաց չկա՝ ստիպված գնում են սև հաց: Մեկ, երկու, երեք և մարդը սովորում է սև հացին: Նույնը հոգևոր սննդի դեպքում է: «Սև» կինոյին են սովորել մարդիկ, «սպիտակ կինոն» հրամցնելու համար արդեն կրկնակի ջանք է պետք գործադրել:

Հայկ Օրդյան

- Ի՞նչ նորություններ, նոր աշխատանքներ ունեք, որոնք դեռևս չեք ներկայացրել:

- Հիմա ես տեղափոխվել եմ Մոսկվա, ապրում և ստեղծագործում եմ այստեղ: Վավերագրական ֆիլմեր արտադրող ընկերության պատվերով վավերագրական շարք եմ նկարահանում ռուսաստանյան դաշնային հեռուստաալիքներից մեկի համար: Մնացած չակերտները չեմ կարող բացել: Միայն կարող եմ ասել, որ բավականաչափ մեծ և լուրջ նախագիծ է: Ճիշտն ասած՝ այս փոփոխությունն ինձ հնարավորություն տվեց մի փոքր կտրվելու հայաստանյան իրականությունից: Ինձ մոտ սկսվել էր լճացման շրջան: Փառք աստծո, որ այս փոփոխության շնորհիվ այն չխորացավ:

Կարծում եմ՝ յուրաքանչյուր ստեղծագործող ժամանակ առ ժամանակ պետք է փոխի միջավայրը, որպեսզի վերագտնի իրեն և լիցքավորվի նոր մտահղացումներով: Իհարկե, չի դադարեցվել «Օրդֆիլմի» գործունեությունը, ես կփորձեմ հաճախ լինել Հայաստանում և աջակցել իմ թիմին: Մանավանդ, որ տնտեսական ճգնաժամն ուղղակիորեն ազդել է արտադրական ծավալների վրա և մեր թիմի համատեղ տքնաջան աշխատանքի արդյունքում միայն կկարողանանք պահել «Օրդֆիլմը»:

Կարո՞ղ ենք ասել, որ թե՛ գրականությունը, թե՛ կինոն, թե՛ ընդհանրապես արվեստը մեր երկրում զարգանալու հեռանկար ունեն:

- Մենք ստեղծագործող և աշխատասեր ազգ ենք, մենք գենետիկորեն ունենք ստեղծագործելու ունակություն: Բայց եթե մի քանի անհատների մակարդակով ենք արվեստի և մշակույթի զարգացումը պատկերացնում՝ խոսելն ավելորդ է: Համակարգային բարեփոխումների արդյունքում, ինչի մասին բավականաչափ երկար խոսեցինք, զարգացումն անխուսափելի է: Պետք է լինի ոչ թե մեկ-երկու քիչ թե շատ որակով ստեղծագործող ռեժիսոր, այլ որակյալ հայկական կինո: Խոսքս վերաբերում է նաև արվեստի մյուս ճյուղերին:





Մեկնաբանել
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: